Kiralık Araçla Yapılan Kazalarda Değer Kaybı

Kiralık araçla trafik kazası yapan sürücülerin en çok merak ettiği konulardan biri, araçta oluşan değer kaybının kim tarafından ödeneceğidir. Özellikle rent a car şirketinden kiralanan araçlarda kaza sonrasında araçta hasar, onarım masrafı, değer kaybı ve aracın kullanılamadığı dönem için çeşitli zararlar ortaya çıkabilir.

Bu noktada “Kiralık araçla kaza yaptım, bütün değer kaybını ben mi öderim?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Sorumluluk; kazadaki kusur oranı, aracın sahibi ve işleteni, sürücünün hukuki durumu, kira sözleşmesi, sigorta poliçeleri ve meydana gelen gerçek zarar birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Kiralık Araçla Kaza Yapınca Değer Kaybı Nedir?

Değer kaybı, kazaya uğrayan aracın onarılmış olsa dahi ikinci el piyasasında önceki kazasız durumuna göre daha düşük bir değere sahip olması nedeniyle ortaya çıkan zarardır.

Örneğin rent a car şirketinden kiralanan aracın piyasa değeri kazadan önce 1.000.000 TL iken, kaza sonrasında onarılmış haliyle ikinci el piyasasında 950.000 TL değerinde olduğu kabul edilirse, somut olayın şartlarına göre 50.000 TL seviyesinde bir değer kaybı gündeme gelebilir.

Yargıtay uygulamasında değer kaybı, trafik kazası nedeniyle ortaya çıkan gerçek zarar kapsamında değerlendirilmektedir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, aracın hasarı onarılmış olsa bile ikinci el piyasa satış fiyatında meydana gelen düşüşün gerçek zarar kapsamında olabileceğini belirtmiştir.

Kiralık Araçla Kaza Yapan Sürücü Değer Kaybını Öder mi?

Kazada kusurlu olan sürücünün sorumluluğu doğabilir; ancak değer kaybının doğrudan her durumda sürücünün cebinden ödeneceği söylenemez.

Çünkü trafik kazalarında meydana gelen zarar bakımından yalnızca sürücünün değil, olayın özelliklerine göre araç işleteninin ve zorunlu trafik sigortacısının da sorumluluğu gündeme gelebilir.

Yargıtay kararlarında trafik kazasından kaynaklanan gerçek zarardan, kusur oranı çerçevesinde zarar veren tarafın sorumlu olduğu ve zorunlu mali sorumluluk sigortacısının da poliçe kapsamındaki gerçek zarardan sorumluluğunun bulunduğu kabul edilmektedir.

Bu nedenle kiralık araçla kaza yapan bir kişinin karşısına doğrudan “aracın tüm değer kaybını sen ödeyeceksin” şeklinde bir talep gelmesi halinde, talebin hangi hukuki temele ve hangi belgeye dayandığının incelenmesi gerekir.

Rent a Car Aracının Trafik Sigortası Değer Kaybını Karşılar mı?

Kiralık aracın zorunlu trafik sigortasının bulunması, kazadaki sorumluluğun sigorta şirketi tarafından belirli şartlar altında karşılanabilmesi açısından önemlidir.

Ancak burada önemli bir ayrım bulunmaktadır:

Zorunlu trafik sigortası, esas olarak üçüncü kişilerin uğradığı zararların poliçe kapsamındaki kısmını karşılamaya yöneliktir.

Kaza yapan sürücünün kullandığı kiralık aracın kendi hasarı ve değer kaybı ise farklı bir hukuki ilişki içerisinde değerlendirilebilir.

Örneğin sürücü kiraladığı araçla başka bir araca çarparsa, karşı tarafın uğradığı zarar bakımından kazaya karışan aracın zorunlu trafik sigortası devreye girebilir. Ancak kiralanan aracın kendisinde meydana gelen hasar, değer kaybı veya diğer zararlar bakımından kira sözleşmesi ve varsa kasko/hasar güvencesinin şartları ayrıca incelenmelidir.

Kiralık Araçta Oluşan Değer Kaybı Sürücüden Talep Edilebilir mi?

Bazı durumlarda evet.

Sürücünün kusurlu olduğu bir kazada kiralık araçta meydana gelen gerçek zararın, kira sözleşmesindeki hükümler ve ilgili hukuki düzenlemeler çerçevesinde sürücüden talep edilmesi gündeme gelebilir.

Ancak rent a car şirketinin talep ettiği tutarın otomatik olarak doğru ve tartışmasız olduğu kabul edilmemelidir.

Örneğin şirket;

• araçta meydana gelen hasarı,
• onarım bedelini,
• değer kaybını,
• aracın kullanılamadığı süreyi,
• varsa diğer masrafları

ayrı ayrı ortaya koymalıdır.

Özellikle değer kaybı için yalnızca “araç kazalı olduğu için 100.000 TL değer kaybetti” şeklinde bir iddia yeterli olmayabilir. Değer kaybının gerçek piyasa koşullarına göre belirlenmesi gerekir.

Kira Sözleşmesindeki Maddeler Çok Önemlidir

Rent a car araçlarında kaza sonrasında ortaya çıkabilecek sorumlulukların belirlenmesinde araç kiralama sözleşmesi önemli bir belgedir.

Sözleşmede;

• hasar sorumluluğu,
• kasko güvencesi,
• muafiyet tutarı,
• sürücünün kusur durumu,
• trafik kazaları,
• değer kaybı,
• kullanım kaybı,
• araç yatış bedeli,
• ek güvence paketleri

ile ilgili hükümler bulunabilir.

Ancak sözleşmede herhangi bir bedelin yazılı olması, bu bedelin her durumda ve koşulsuz olarak talep edilebileceği anlamına gelmez. Talebin hukuki dayanağı, zararın gerçekliği ve sözleşmenin geçerli hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle kaza sonrasında rent a car firmasından yüksek miktarlı bir değer kaybı talebi gelirse, kira sözleşmesi ve talebe dayanak gösterilen belgeler birlikte incelenmelidir.

Kaza Benim Kusurumdan Kaynaklanmıyorsa Değer Kaybını Ben Öder miyim?

Genel olarak kusur durumu burada en önemli unsurlardan biridir.

Eğer kazanın meydana gelmesinde sürücünün herhangi bir kusuru bulunmuyorsa, sırf araç sürücünün kullanımında olduğu için meydana gelen zararın tamamından sorumlu tutulması mümkün olmayabilir.

Örneğin başka bir araç kırmızı ışıkta geçerek kiralık araca çarpmış ve kiralık araç sürücüsünün kazada kusuru bulunmamışsa, zararın kusurlu taraftan ve onun zorunlu trafik sigortasından talep edilmesi gündeme gelebilir.

Kusurun bir kısmının kiralık araç sürücüsünde olması halinde ise sorumluluk kusur oranına göre değerlendirilebilir.

Bu nedenle kaza tespit tutanağı, kusur değerlendirmesi ve varsa bilirkişi raporu son derece önemlidir.

Rent a Car Şirketi Değer Kaybını Sigorta Şirketinden Alabilir mi?

Kaza başka bir sürücünün kusurundan kaynaklanıyorsa, kiralık aracın sahibi olan rent a car şirketi, şartları oluştuğunda kendi aracında meydana gelen değer kaybını kusurlu tarafın zorunlu trafik sigortacısından talep edebilir.

Yargıtay’ın trafik kazalarına ilişkin kararlarında, değer kaybının gerçek zarar kapsamında olduğu ve kusurlu taraf ile zorunlu mali sorumluluk sigortacısının sorumluluğunun gündeme gelebileceği kabul edilmektedir.

Nitekim Yargıtay’ın bir kararında rent a car şirketine ait aracın kazaya uğraması nedeniyle değer kaybı ve kazanç kaybı taleplerinin birlikte ileri sürüldüğü görülmektedir.

Bu durum, rent a car araçlarının da somut olayın koşullarına göre değer kaybı hesabının dışında tutulamayacağını göstermektedir.

“Rent a Car Araçlarda Değer Kaybı Olmaz” İddiası Doğru mu?

Hayır, bu şekilde genel bir kural bulunmamaktadır.

Geçmişte bazı hesaplama tablolarında taksi, dolmuş ve rent a car gibi ticari kullanımlı araçların değer kaybı hesabı dışında tutulduğu görülmüştür. Ancak Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, bu tür bir hesaplama tablosunun bağlayıcı olmadığını açıkça belirtmiştir.

2016/13288 Esas ve 2017/6136 Karar sayılı Yargıtay kararında, rent a car araçlarının değer kaybı hesabı dışında bırakılmasının doğru olmadığı; değer kaybının aracın kaza tarihindeki hasarsız piyasa değeri ile onarım sonrasındaki piyasa değeri arasındaki fark esas alınarak belirlenmesi gerektiği ifade edilmiştir. 

Bu nedenle bir aracın rent a car olması, tek başına “değer kaybı oluşmaz” sonucunu doğurmaz.

Kiralık Araçta Kazanç Kaybı da Talep Edilebilir mi?

Değer kaybından farklı olarak, rent a car şirketi açısından aracın onarım süresince kiraya verilememesi nedeniyle ortaya çıkan kazanç kaybı da ayrıca gündeme gelebilir.

Örneğin günlük 2.000 TL bedelle kiraya verilen bir araç, kazadan sonra makul onarım süresi boyunca kullanılamıyorsa, şirketin bu dönemde elde edemediği gelir ayrıca değerlendirilebilir.

Yargıtay kararlarında rent a car araçları bakımından değer kaybı ile kazanç kaybının ayrı zarar kalemleri olarak talep edildiği örnekler bulunmaktadır.

Ancak kazanç kaybının hesaplanmasında yalnızca aracın serviste kaldığı toplam gün sayısının günlük kira bedeliyle çarpılması her zaman yeterli olmayabilir. Gerçek ve makul zararın ortaya konulması gerekir.

Sürücü Kazada Kusurluysa Ne Kadar Öder?

Bu sorunun cevabı kazanın özelliklerine göre değişir.

Örneğin sürücü %100 kusurluysa, ortaya çıkan zarar bakımından sorumluluğu gündeme gelebilir. Sürücünün %50 kusurlu olması halinde ise zararın kusur oranına göre değerlendirilmesi söz konusu olabilir.

Fakat burada sigorta şirketinin yaptığı ödemeler, poliçe limitleri, kira sözleşmesi, varsa kasko güvencesi ve sürücünün ayrıca üstlendiği sorumluluklar dikkate alınmalıdır.

Dolayısıyla “Kiralık araçla kaza yaptım, kesin olarak şu kadar değer kaybı öderim” şeklinde bir hesaplama yapmadan önce dosyanın tamamı incelenmelidir.

Kaza Sonrasında Hangi Belgeler Saklanmalı?

Kiralık araçla kaza yapan sürücünün veya rent a car şirketinin aşağıdaki belgeleri muhafaza etmesi önemlidir:

• Araç kiralama sözleşmesi
• Kaza tespit tutanağı
• Ehliyet ve sürücü bilgileri
• Araç ruhsatı
• Sigorta poliçesi
• Kasko poliçesi ve ek teminatlar
• Hasar fotoğrafları
• Ekspertiz raporu
• Servis faturaları
• Onarım belgeleri
• Değer kaybı raporu
• Araç teslim ve iade belgeleri
• Varsa araç yatış/kullanım kaybı belgeleri
• Rent a car firmasının talep yazısı

Bu belgeler, hem zararın gerçek miktarının hem de kimin hangi kapsamda sorumlu olduğunun belirlenmesine yardımcı olabilir.

Sonuç: Kiralık Araçla Kaza Yapan Sürücü Değer Kaybını Ödemek Zorunda mı?

Kiralık araçla kaza yapan sürücünün her durumda aracın değer kaybını doğrudan kendi cebinden ödeyeceği söylenemez.

Sorumluluk değerlendirilirken öncelikle kazadaki kusur oranı, aracın sahibi ve işleteni, zorunlu trafik sigortası, kasko güvencesi, kira sözleşmesi ve meydana gelen gerçek zarar dikkate alınmalıdır.

Eğer kiralık araç sürücüsü kazada kusurluysa, somut olayın şartlarına göre araçta meydana gelen zarardan sorumluluğu gündeme gelebilir. Ancak rent a car şirketinin talep ettiği değer kaybının gerçekten oluşup oluşmadığı ve miktarının doğru hesaplanıp hesaplanmadığı ayrıca incelenmelidir.

Diğer taraftan araç başka bir sürücünün kusuruyla hasar görmüşse, rent a car şirketinin araç değer kaybını kusurlu tarafın trafik sigortasından talep etmesi mümkün olabilir.

Özellikle “rent a car araçlarda değer kaybı olmaz” şeklindeki eski veya genelleyici bilgilere itibar edilmemelidir. Yargıtay kararlarında, ticari veya kiralık kullanımın tek başına değer kaybı hesabını ortadan kaldırmadığı; aracın kaza öncesi ve onarım sonrası piyasa değerleri arasındaki farkın dikkate alınması gerektiği görülmektedir.

Bu nedenle kaza sonrasında önünüze yüksek tutarlı bir değer kaybı faturası veya talebi geldiyse, talep edilen bedeli doğrudan kabul etmek yerine kaza tutanağı, kusur oranı, kira sözleşmesi, sigorta poliçesi ve değer kaybı hesabının birlikte incelenmesi daha doğru olacaktır.