Ağır Hasarlı Araçlar İçin Değer Kaybı Alınabilir mi?

Trafik kazası sonrasında araç sahiplerinin en çok merak ettiği konulardan biri, ağır hasarlı veya pert olan araç için değer kaybı alınıp alınamayacağıdır. Özellikle yüksek miktarda hasar oluşan kazalarda aracın “ağır hasarlı”, “tam hasarlı” veya “pert-total” olarak değerlendirilmesi, hangi tazminat kalemlerinin talep edilebileceği açısından büyük önem taşır.

Burada öncelikle ağır hasar kaydı ile pert-total durumunun aynı şey olmadığını belirtmek gerekir. Bir aracın TRAMER/SBM kayıtlarında ağır hasarlı görünmesi, her durumda aracın pert-total kabul edildiği anlamına gelmez. Araç ağır hasar almış olmasına rağmen ekonomik olarak onarılabiliyor ve onarım sonrasında tekrar trafiğe çıkıyorsa, değer kaybı değerlendirmesi farklı yapılabilir.

Buna karşılık araç pert-total, yani tam hasarlı kabul edilmiş ve aracın onarılması ekonomik bulunmamışsa, Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımında ayrıca araç değer kaybı talep edilmesi mümkün görülmemektedir.

Ağır Hasarlı Araç ile Pert Araç Arasındaki Fark Nedir?

Günlük kullanımda “ağır hasarlı”, “pert” ve “tam hasarlı” ifadeleri çoğu zaman birbirinin yerine kullanılmaktadır. Ancak hukuki açıdan önemli olan aracın kaza sonrasında ekonomik olarak onarılabilir olup olmadığı ve fiilen hangi işlemden geçirildiğidir.

Araç onarılmış ve yeniden kullanıma sunulmuşsa, kazadan önceki ikinci el piyasa değeri ile onarım sonrasındaki piyasa değeri arasındaki fark değer kaybı açısından incelenebilir.

Ancak aracın onarılması ekonomik değilse ve araç pert-total olarak değerlendirilmişse, zarar hesabı farklılaşır. Bu durumda esas olarak aracın kaza tarihindeki hasarsız ikinci el piyasa rayiç değeri ile hasarlı/sovtaj değeri arasındaki fark dikkate alınır.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin kararlarında da bu ayrım açık şekilde görülmektedir. Yargıtay, pert olan araç bakımından ayrıca değer kaybı talep edilemeyeceğini; buna karşılık aracın onarımının ekonomik olması halinde değer kaybının ayrıca hesaplanması gerektiğini belirtmektedir.

Pert Araç İçin Değer Kaybı Alınabilir mi?

Genel olarak hayır. Araç gerçekten pert-total olarak kabul edilmişse ve aracın kaza tarihindeki rayiç bedeli ile sovtaj değeri arasındaki zarar hesaplanmışsa, ayrıca “araç değer kaybı” adı altında ikinci bir tazminat talep edilmesi Yargıtay uygulamasında kabul edilmemektedir.

Bunun temel nedeni değer kaybının tanımından kaynaklanır.

Değer kaybı, kazadan sonra onarılmış bir aracın, kazadan önceki hasarsız haline göre ikinci el piyasasında daha düşük bir değere sahip olması nedeniyle ortaya çıkan zarardır.

Pert-total durumda ise araç normal şekilde onarılıp tekrar eski kullanımına dönen bir araç olarak değerlendirilmez. Araç için tam hasar hesabı yapılır ve zarar, kural olarak aracın kaza tarihindeki rayiç değeri ile hasarlı haldeki değeri arasındaki fark üzerinden belirlenir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 2014/24138 Esas, 2015/8551 Karar sayılı kararında da pert olan araç için değer kaybı talep edilemeyeceği açıkça belirtilmiştir. Aynı kararda aracın pert mi yoksa onarım mı olması gerektiğinin bilirkişi tarafından ekonomik açıdan değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Yargıtay Pert Araçlarda Zarar Hesabını Nasıl Yapıyor?

Yargıtay kararlarında öne çıkan yaklaşım, aracın gerçekten pert-total olup olmadığının tespit edilmesinden sonra zarar hesabının buna göre yapılmasıdır.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 2016/642 Esas, 2018/11073 Karar sayılı kararında, pert kabul edilen araç bakımından kaza tarihindeki ikinci el piyasa rayiç değeri ile sovtaj değeri arasındaki farkın esas alınması gerektiği belirtilmiştir.

Örneğin;

• Aracın kaza tarihindeki rayiç değeri: 800.000 TL
• Aracın hasarlı/sovtaj değeri: 300.000 TL

ise, somut olayın koşullarına ve kusur durumuna göre zarar hesabında 500.000 TL’lik fark gündeme gelebilir.

Ancak bu basit örnek, her dosyada doğrudan ödenecek tutar anlamına gelmez. Daha önce yapılan ödemeler, kusur oranı, sigorta poliçesi kapsamı ve diğer hukuki unsurlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Araç Ağır Hasarlı Ama Onarıldıysa Değer Kaybı Alınabilir mi?

İşte burada durum değişebilir.

Bir araç ağır hasar almış olsa bile pert-total olarak değerlendirilmemiş ve ekonomik olarak onarılmışsa, aracın değer kaybı ayrıca hesaplanabilir.

Bu durumda genel olarak aracın;

kaza öncesindeki hasarsız ikinci el piyasa değeri

ile

gerekli onarımlar yapıldıktan sonraki ikinci el piyasa değeri

arasındaki fark incelenir.

Yargıtay’ın 2016/15457 Esas, 2017/7984 Karar sayılı kararında da aracın onarımının mı yoksa pert edilmesinin mi ekonomik olduğunun araştırılması gerektiği belirtilmiştir. Onarım ekonomik ise değer kaybının hesaplanması; pert ekonomik ise ayrıca değer kaybı talep edilmemesi gerektiği ifade edilmiştir. (⁠Yargıtay Kararları)

Bu nedenle “Araçta ağır hasar kaydı var, kesinlikle değer kaybı alınamaz.” şeklindeki yaklaşım her olay için doğru değildir.

Asıl önemli olan, aracın somut kazada hangi statüde değerlendirildiğidir.

Pert Kararı Verilmiş Ama Araç Sonradan Onarıldıysa Ne Olur?

Uygulamada araçların ağır hasarlı olarak kayda geçmesine rağmen daha sonra onarılarak yeniden trafiğe çıkarıldığı durumlarla karşılaşılabilir.

Burada yalnızca araç kaydındaki “ağır hasarlı” ifadesine bakılarak otomatik şekilde sonuç çıkarılması doğru değildir. Aracın hasar dosyası, ekspertiz raporu, onarım bedeli, kaza tarihindeki rayiç değeri, sovtaj değeri ve aracın fiilen nasıl değerlendirildiği birlikte incelenmelidir.

Yargıtay kararlarında da bilirkişinin yalnızca hasar miktarını hesaplamasının yeterli olmadığı, aracın onarımının mı yoksa pertinin mi ekonomik olduğunun ayrıca değerlendirilmesi gerektiği görülmektedir.

Pert Araçta Hangi Tazminatlar Gündeme Gelebilir?

Pert olması nedeniyle araç değer kaybı talep edilememesi, araç sahibinin başka hiçbir hakkı olmadığı anlamına gelmez.

Somut olayın koşullarına göre özellikle;

• aracın gerçek rayiç bedeli,
• hasarlı aracın/sovtajın değeri,
• sigorta tarafından yapılan ödeme,
• kusur oranı,
• araç mahrumiyet zararı,
• ikame araç giderleri,
• çekici ve nakliye giderleri,
• şartları oluşmuşsa diğer maddi zararlar

ayrı ayrı değerlendirilebilir.

Özellikle rayiç bedel uyuşmazlığı ile değer kaybı uyuşmazlığını birbirine karıştırmamak gerekir.

Araç pert-total olmuşsa ve sigorta şirketinin belirlediği rayiç bedelin gerçek piyasa değerinin altında olduğu düşünülüyorsa, tartışılması gereken konu çoğu zaman “değer kaybı” değil, aracın gerçek kaza tarihindeki rayiç bedelinin belirlenmesi olacaktır.

Pert Araçlarda Araç Mahrumiyet Bedeli Alınabilir mi?

Pert araçlarda değer kaybı ile araç mahrumiyeti aynı zarar kalemi değildir.

Yargıtay kararlarında, aracın pert olmasının uygun görülmesi halinde araç mahrumiyetinin, uzun süren onarım süresine göre değil, aynı özellikte başka bir aracın satın alınması için gerekli makul süre üzerinden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir. (⁠Yargıtay Kararları)

Dolayısıyla aracınızın pert olması, hiçbir şekilde araçsız kalma nedeniyle zarar talep edemeyeceğiniz anlamına gelmez. Ancak bu talebin hesabı, aracın gerçekten ne kadar süre serviste kaldığından farklı bir yöntemle yapılabilir.

Yargıtay Kararlarında Öne Çıkan Temel İlke

Yargıtay kararları birlikte değerlendirildiğinde temel ayrım şu şekilde özetlenebilir:

Araç ekonomik olarak onarılıyorsa:
Onarım sonrası değer kaybı oluşmuşsa, şartları dahilinde değer kaybı hesaplanabilir.

Araç ekonomik olarak onarılamıyor ve pert-total kabul ediliyorsa:
Araç değer kaybı ayrıca hesaplanmaz. Bunun yerine aracın kaza tarihindeki rayiç değeri ile sovtaj/hasarlı değeri arasındaki fark üzerinden gerçek zarar belirlenir.

Bu yaklaşım Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin farklı tarihli kararlarında tekrar eden şekilde görülmektedir.

Sonuç: Ağır Hasarlı Araçta Değer Kaybı Hakkı Dosyaya Göre Belirlenir

“Ağır hasarlı araç değer kaybı alamaz” şeklinde kesin bir genelleme yapmak doğru değildir.

Eğer araç yalnızca ağır hasarlı olarak değerlendirilmiş, ekonomik şekilde onarılmış ve yeniden trafiğe çıkmışsa, aracın kaza nedeniyle uğradığı ikinci el piyasa değerindeki düşüş için değer kaybı hesabı gündeme gelebilir.

Buna karşılık araç pert-total olarak kabul edilmişse, Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımına göre ayrıca araç değer kaybı talep edilmesi mümkün değildir. Bu durumda aracın kaza tarihindeki rayiç değeri ile sovtaj değeri arasındaki fark esas alınarak gerçek zarar belirlenir.

Bu nedenle kaza sonrasında yalnızca TRAMER kaydındaki “ağır hasarlı” ifadesine bakmak yerine; ekspertiz raporu, hasar dosyası, onarım bedeli, rayiç değer, sovtaj bedeli ve aracın fiili durumu birlikte incelenmelidir.

Özellikle yüksek hasarlı dosyalarda, aracın gerçekten pert-total sayılıp sayılmayacağının teknik ve hukuki açıdan doğru belirlenmesi, alınabilecek tazminatın niteliğini doğrudan etkileyebilir.